Η θεία Μνήμη στο Μουσείο: Όταν η ιστορία της εκπαίδευσης συναντά τη δημιουργική Διδακτική της Πληροφορικής
Η θεία Μνήμη στο Μουσείο: Όταν η ιστορία της εκπαίδευσης συναντά τη δημιουργική Διδακτική της Πληροφορικής
Μια βιωματική εκπαιδευτική δράση του Μοντέλου ΔΑΝΤΕ με το Νηπιαγωγείο Αγγελοκάστρου στο Μουσείο Ιστορίας Εκπαίδευσης Αιτωλοακαρνανίας
Ευτυχία Σαμαρτζοπάνου (Αριάδνη Δάντε)
Υποψήφια Διδάκτωρ Διδακτικής της Πληροφορικής
Τμήμα Νηπιαγωγών, Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας
Συνεργάτες της εκπαιδευτικής δράσης:
Γεωργία Καπελλάκη: Νηπιαγωγός του Νηπιαγωγείου Αγγελοκάστρου και Συνοδοιπόρος του Μοντέλου ΔΑΝΤΕ.
Θεόδωρος Τσιλίκας: Ιδρυτής του Μουσείου Ιστορίας Εκπαίδευσης Αιτωλοακαρνανίας, συνταξιούχος εκπαιδευτικός και στενός συνεργάτης της Αριάδνης Δάντε.
Περίληψη
Το παρόν άρθρο παρουσιάζει μια βιωματική εκπαιδευτική δράση που πραγματοποιήθηκε στο Μουσείο Ιστορίας Εκπαίδευσης Αιτωλοακαρνανίας, στο Αγγελόκαστρο, με τη συμμετοχή παιδιών του Νηπιαγωγείου Αγγελοκάστρου.
Η δράση σχεδιάστηκε και υλοποιήθηκε από την Ευτυχία Σαμαρτζοπάνου, γνωστή με το συγγραφικό ψευδώνυμο Αριάδνη Δάντε, σε συνεργασία με τη νηπιαγωγό Γεωργία Καπελλάκη, Συνοδοιπόρο του Μοντέλου ΔΑΝΤΕ, και τον ιδρυτή του Μουσείου, Θεόδωρο Τσιλίκα.
Η παρέμβαση βασίστηκε στη φιλοσοφία του Μοντέλου ΔΑΝΤΕ (Δημιουργικότητα – Αφήγηση – Νέες Τεχνολογίες – Εκπαίδευση) και αξιοποίησε προσωποποιημένα τεχνολογικά εργαλεία, κουκλοήρωες, αυθεντικά μουσειακά εκθέματα, δραστηριότητες αναγνώρισης οπτικών πληροφοριών, συμβολικό παιχνίδι και μουσικοκινητικές δράσεις.
Στο επίκεντρο βρέθηκε η θεία Μνήμη, μια φανταστική συγγραφέας που αποτέλεσε τον αφηγηματικό σύνδεσμο ανάμεσα στην ιστορία της εκπαίδευσης και στις σύγχρονες τεχνολογίες.
Οι δραστηριότητες προσέφεραν ευκαιρίες αρχικής εξοικείωσης με συσκευές εισόδου και εξόδου, αναζήτησης και αντιστοίχισης πληροφοριών, χωρικής οργάνωσης και αναγνώρισης επαναλαμβανόμενων μοτίβων.
Η παρουσίαση αποτελεί περιγραφική τεκμηρίωση μιας εισαγωγικής εκπαιδευτικής εφαρμογής και αναδεικνύει τις δυνατότητες συνεργασίας σχολείου, ερευνητή και μουσείου για τη δημιουργική προσέγγιση βασικών εννοιών Πληροφορικής στην προσχολική ηλικία.
Λέξεις-κλειδιά: Μοντέλο ΔΑΝΤΕ, Διδακτική της Πληροφορικής, προσχολική εκπαίδευση, ψηφιακή αφήγηση, υπολογιστική σκέψη, μουσειακή εκπαίδευση, βιωματική μάθηση, κουκλοήρωες.
1. Εισαγωγή
Η εισαγωγή βασικών εννοιών Πληροφορικής στην προσχολική εκπαίδευση αποτελεί ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον πεδίο παιδαγωγικής έρευνας. Η ανάγκη διαμόρφωσης κατάλληλων μαθησιακών εμπειριών για παιδιά μικρής ηλικίας απαιτεί διδακτικές προσεγγίσεις που αξιοποιούν το παιχνίδι, την αφήγηση, τη δημιουργικότητα και τη βιωματική συμμετοχή.
Στο πλαίσιο αυτό αναπτύσσεται το Μοντέλο ΔΑΝΤΕ (Δημιουργικότητα – Αφήγηση – Νέες Τεχνολογίες – Εκπαίδευση), το οποίο αξιοποιεί τη δημιουργική αφήγηση, την παιχνιδοποίηση και τη χρήση τεχνολογικών εργαλείων για την προσέγγιση βασικών αρχών της Πληροφορικής.
Η εκπαιδευτική δράση «Η θεία Μνήμη στο Μουσείο» πραγματοποιήθηκε στο Μουσείο Ιστορίας Εκπαίδευσης Αιτωλοακαρνανίας, με τη συμμετοχή παιδιών του Νηπιαγωγείου Αγγελοκάστρου.
Η συνάντηση αποτέλεσε μια εισαγωγική εμπειρία γνωριμίας με τον αφηγηματικό κόσμο της θείας Μνήμης και με επιλεγμένα στοιχεία του Μοντέλου ΔΑΝΤΕ.
Η ιδιαίτερη φυσιογνωμία της δράσης προέκυψε από τη συνεργασία τριών συμπληρωματικών συντελεστών: της δημιουργού και ερευνήτριας Αριάδνης Δάντε, της νηπιαγωγού Γεωργίας Καπελλάκη και του ιδρυτή του Μουσείου, Θεόδωρου Τσιλίκα.
Η συνεργασία αυτή επέτρεψε τη σύνδεση της εκπαιδευτικής έρευνας με την καθημερινή παιδαγωγική πράξη του νηπιαγωγείου και την ιστορική εκπαιδευτική κληρονομιά.
2. Το Μοντέλο ΔΑΝΤΕ και η φιλοσοφία του
Το Μοντέλο ΔΑΝΤΕ οργανώνεται γύρω από τέσσερις αλληλοσυνδεόμενους άξονες:
Δ – Δημιουργικότητα: Αξιοποίηση της φαντασίας, του συμβολικού παιχνιδιού, της καλλιτεχνικής έκφρασης και της ενεργού συμμετοχής των παιδιών.
Α – Αφήγηση: Χρήση ιστοριών, παραμυθιών και αφηγηματικών χαρακτήρων ως πλαισίου προσέγγισης μαθησιακών εννοιών.
ΝΤ – Νέες Τεχνολογίες: Εξοικείωση με τεχνολογικά εργαλεία και αξιοποίησή τους ως μέσων δημιουργίας, αναπαράστασης, επεξεργασίας και επικοινωνίας πληροφοριών.
Ε – Εκπαίδευση: Παιδαγωγικός σχεδιασμός, οργάνωση, εφαρμογή και αξιολόγηση δραστηριοτήτων με σαφείς μαθησιακούς στόχους.
Κεντρικό χαρακτηριστικό του Μοντέλου αποτελεί η σύνδεση αφηγηματικών εμπειριών με δραστηριότητες που μπορούν να υποστηρίξουν τη σταδιακή ανάπτυξη γνώσεων και δεξιοτήτων σχετικών με την Πληροφορική.
Οι ήρωες λειτουργούν ως πρόσωπα αναφοράς, ενώ οι εκπαιδευτικές αποστολές δημιουργούν ευκαιρίες για αναζήτηση, ταξινόμηση, οργάνωση, αναπαράσταση και επεξεργασία πληροφοριών.
Στην πρώτη συνάντηση στο Μουσείο δόθηκε έμφαση στη γνωριμία των παιδιών με τους χαρακτήρες, τα τεχνολογικά εργαλεία και το εκπαιδευτικό περιβάλλον, ώστε να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις για τη συνέχεια των δραστηριοτήτων.
3. Η συνεργασία με το Νηπιαγωγείο Αγγελοκάστρου και ο ρόλος του Συνοδοιπόρου
Καθοριστική για την πραγματοποίηση της δράσης υπήρξε η συνεργασία με τη Γεωργία Καπελλάκη, νηπιαγωγό του Νηπιαγωγείου Αγγελοκάστρου και Συνοδοιπόρο του Μοντέλου ΔΑΝΤΕ.
Ο ρόλος του Συνοδοιπόρου αποτελεί σημαντική διάσταση της φιλοσοφίας του Μοντέλου, καθώς συνδέεται με την προοπτική υποστήριξης εκπαιδευτικών και άλλων συνεργατών στην εφαρμογή δημιουργικών διδακτικών πρακτικών.
Η Γεωργία Καπελλάκη, ως νηπιαγωγός της συμμετέχουσας ομάδας, συνέβαλε στη σύνδεση της μουσειακής δράσης με το πραγματικό εκπαιδευτικό περιβάλλον των παιδιών.
Η συνεργασία με τη δημιουργό του Μοντέλου προσφέρει τη δυνατότητα διαμόρφωσης μιας κοινής παιδαγωγικής προσέγγισης, στην οποία η ερευνητική στοχοθεσία συνδέεται με τις ανάγκες, τα ενδιαφέροντα και τα αναπτυξιακά χαρακτηριστικά των νηπίων.
Η συγκεκριμένη εφαρμογή αναδεικνύει επίσης την προοπτική οι Συνοδοιπόροι να μην περιορίζονται στον ρόλο του παρατηρητή ή του συνοδού μιας δράσης, αλλά να αποτελούν ενεργούς συνεργάτες στην εκπαιδευτική διαδικασία και στη μελλοντική αξιοποίηση των δραστηριοτήτων στο σχολείο.
Η Αριάδνη Δάντε ανέλαβε την παρουσίαση του αφηγηματικού και τεχνολογικού υλικού, η Γεωργία Καπελλάκη συνέδεσε τη δράση με το νηπιαγωγείο και ο Θεόδωρος Τσιλίκας ανέδειξε την ιστορική διάσταση των εκπαιδευτικών αντικειμένων.
Η σύμπραξη αυτή αποτελεί παράδειγμα συνεργασίας ανάμεσα στην ερευνητική κοινότητα, τη σχολική εκπαίδευση και έναν τοπικό πολιτιστικό φορέα.
4. Η φιλοξενία στο Μουσείο Ιστορίας Εκπαίδευσης Αιτωλοακαρνανίας
Το Μουσείο Ιστορίας Εκπαίδευσης Αιτωλοακαρνανίας, στο Αγγελόκαστρο, αποτέλεσε τον φυσικό χώρο υλοποίησης της δράσης.
Ο ιδρυτής του, Θεόδωρος Τσιλίκας, είναι συνταξιούχος εκπαιδευτικός, ο οποίος έχει διατελέσει επί σειρά ετών Υπεύθυνος Σχολικών Δραστηριοτήτων στην Αιτωλοακαρνανία.
Μέσα από τη συλλογή και διατήρηση αντικειμένων από σχολεία του νομού που έκλεισαν με την πάροδο των ετών, έχει συμβάλει στη διάσωση σημαντικών τεκμηρίων της τοπικής εκπαιδευτικής ιστορίας.
Η συνεργασία του με την Αριάδνη Δάντε βασίζεται στην κοινή επιδίωξη ο χώρος του Μουσείου να αποτελεί ένα ζωντανό περιβάλλον δημιουργικής μάθησης.
Πριν από την έναρξη της αφήγησης, ο κ. Τσιλίκας υποδέχτηκε τα παιδιά και τα τοποθέτησε ανά δύο στα παλιά ξύλινα θρανία.
Τους παρουσίασε παλιές σχολικές σάκες, ιστορικά βιβλία, τετράδια και μια παλιά τσάντα δασκάλου ηλικίας περίπου ογδόντα ετών, η οποία φυλασσόταν σε μπαούλο.
Με αυτόν τον τρόπο, η επίσκεψη ξεκίνησε από την ιστορία του σχολείου και τη γνωριμία με τα αντικείμενα της εκπαιδευτικής καθημερινότητας προηγούμενων εποχών.
5. Η θεία Μνήμη συστήνεται στα παιδιά
Η Αριάδνη Δάντε εμφανίστηκε στην ιστορική σχολική αίθουσα μεταφέροντας τα αγαπημένα αντικείμενα της θείας Μνήμης.
Παρουσίασε στα παιδιά τη θεία Μνήμη ως συγγραφέα, η οποία χρησιμοποιεί διαφορετικά εργαλεία για να οργανώνει τις σκέψεις της, να δημιουργεί ιστορίες και να περνά ευχάριστα τον χρόνο της με τα παιδιά.
Η αφήγηση λειτούργησε ως εισαγωγικό πλαίσιο για την παρουσίαση πραγματικών τεχνολογικών συσκευών.
5.1 Ο Άκης Κομπιουτεράκης
Πρώτος παρουσιάστηκε ο φορητός υπολογιστής, ο Άκης Κομπιουτεράκης.
Η προσωποποίηση της συσκευής επέτρεψε την ένταξή της στον αφηγηματικό κόσμο της θείας Μνήμης.
Ο υπολογιστής παρουσιάστηκε ως εργαλείο που μπορεί να υποστηρίζει τη συγγραφή, την οργάνωση πληροφοριών και την παρακολούθηση ψηφιακού περιεχομένου.
5.2 Ο Ηλίας και η Μιμίκα
Στη συνέχεια, η Αριάδνη συνέδεσε στην πρίζα τον Ηλία, το μεγάλο ηχείο, και πήρε στα χέρια της τη Μιμίκα, το μικρόφωνο.
Τα παιδιά προσκλήθηκαν να πουν το όνομά τους στο μικρόφωνο.
Η φωνή τους αναπαράχθηκε από το ηχείο και ακούστηκε σε ολόκληρο τον χώρο του Μουσείου.
Η δραστηριότητα δημιούργησε μια άμεση σχέση ανάμεσα στην ενέργεια του παιδιού και στο αποτέλεσμα της λειτουργίας μιας τεχνολογικής συσκευής.
5.3 Τα ροζ ακουστικά και η διάκριση «ακούμε όλοι – ακούει ένας»
Ακολούθησε η παρουσίαση των ροζ ακουστικών της θείας Μνήμης.
Η Αριάδνη εξήγησε ότι, όταν η θεία Μνήμη θέλει να ακούει μόνη της κάτι από τον υπολογιστή, χωρίς να ακούγεται σε ολόκληρο τον χώρο, χρησιμοποιεί τα ακουστικά.
Η σύγκριση ανάμεσα στο ηχείο και στα ακουστικά εστίασε στη διάκριση:
«Ακούμε όλοι» – «Ακούει ένας».
Από τη σκοπιά της Διδακτικής της Πληροφορικής, η δραστηριότητα προσέφερε μια πρώτη βιωματική γνωριμία με συσκευές εισόδου και εξόδου ήχου.
Το μικρόφωνο αποτελεί συσκευή εισόδου, ενώ το ηχείο και τα ακουστικά αποτελούν συσκευές εξόδου.
Η δραστηριότητα δεν απαιτούσε την απομνημόνευση των τεχνικών όρων, αλλά την κατανόηση της λειτουργίας των συσκευών μέσα από την προσωπική εμπειρία.
6. Το υφασμάτινο σπιτάκι και η αναζήτηση σχολικών αντικειμένων
Μετά την παρουσίαση των τεχνολογικών εργαλείων, η Αριάδνη παρουσίασε μια υφασμάτινη τσάντα σε σχήμα σπιτιού.
Στην τσάντα αυτή η θεία Μνήμη φυλάσσει αγαπημένα υλικά της συγγραφικής της δραστηριότητας, όπως μολύβια και παραμύθια.
Στη συνέχεια, κάθε παιδί πήρε ένα μαξιλαράκι με μπερδεμένες εικόνες σχολικών αντικειμένων.
Τα παιδιά άρχισαν να αναζητούν και να αναγνωρίζουν μολύβια, τετράδια, γόμες, χάρακες και άλλα αντικείμενα.
Κάθε φορά που εντοπιζόταν ένα αντικείμενο, ο κ. Τσιλίκας παρουσίαζε αντίστοιχα πραγματικά αντικείμενα από το Μουσείο.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσίασε ο μεγάλος ξύλινος χάρακας μήκους ενός μέτρου.
Η συνεργασία των δύο συντελεστών επέτρεψε τη σύνδεση της εικόνας με το πραγματικό αντικείμενο και της αφηγηματικής εμπειρίας με τη μουσειακή παρατήρηση.
6.1 Διδακτική προσέγγιση
Η δραστηριότητα μπορεί να αναλυθεί σε τρεις βασικές διαδικασίες:
Αναζήτηση συγκεκριμένης οπτικής πληροφορίας μέσα σε σύνθετη εικόνα.
Αναγνώριση και ονομασία του αντικειμένου.
Αντιστοίχιση της εικόνας με πραγματικό αντικείμενο.
Οι διαδικασίες αυτές μπορούν να αποτελέσουν βάση για μελλοντικές δραστηριότητες ομαδοποίησης, ταξινόμησης και οργάνωσης δεδομένων.
Στην παρούσα συνάντηση, η κύρια μαθησιακή εμπειρία επικεντρώθηκε στην παρατήρηση, την αναζήτηση και την αντιστοίχιση.
7. Η βαλίτσα με τους κουκλοήρωες
Μετά την ολοκλήρωση της δραστηριότητας με τα σχολικά αντικείμενα, η Αριάδνη άνοιξε τη βαλίτσα με τους φίλους της θείας Μνήμης.
Πρώτος εμφανίστηκε ο οκτάχρονος Απόστολος και ακολούθησε η εξάχρονη αδερφή του, η Τύχη.
Στη συνέχεια παρουσιάστηκαν ο Φωτεινός, ο βιβλιοπώλης, ο Ζήσης Συμπολίτης, ο αστυνόμος του Διαδικτύου, η κυρία Τζένη, η ζαχαροπλάστισσα, και η κυρία Λία, η παντοπώλισσα.
Στον αφηγηματικό κόσμο της θείας Μνήμης, ο Ζήσης Συμπολίτης βοηθά τη συγγραφέα να αναγνωρίζει και να αποφεύγει διαδικτυακές παγίδες που εμφανίζονται στον υπολογιστή ή στο κινητό της.
Οι παγίδες συνδέονται με τον φανταστικό χαρακτήρα Ενρίκε, έναν άτακτο έφηβο από το Μεξικό.
Ακολούθησαν οι ζωικοί ήρωες: ο σοφός Πάκης ο πύθωνας, ο Λίο το λιοντάρι, η Λίλη η καμηλοπάρδαλη, ο Ζακ η ζέβρα, ο Λάκης ο λαγός, ο Κροίσος το χρυσόψαρο με τις δύο ουρές και η Μάνια η μαϊμού.
7.1 Η ενεργός συμμετοχή των παιδιών
Η παρουσίαση των ηρώων δεν περιορίστηκε στην παρατήρηση.
Κάθε φορά που εμφανιζόταν ένας κουκλοήρωας, η Αριάδνη τον έφερνε κοντά σε ένα από τα παιδιά.
Το παιδί τον αγκάλιαζε και στη συνέχεια τον τοποθετούσε στο θρανίο, ακουμπώντας το κεφαλάκι του πάνω στο μαξιλαράκι του.
Σε κάθε θρανίο κάθονταν δύο παιδιά.
Τα μαξιλαράκια τοποθετήθηκαν το ένα δίπλα στο άλλο, ενώ τα κεφάλια των ηρώων ήταν αντικριστά, ώστε τα πόδια του ενός να μην ακουμπούν στο κεφάλι του άλλου.
Η δραστηριότητα ανέδειξε τη φροντίδα, τη συνεργασία, το συμβολικό παιχνίδι και τη χωρική οργάνωση.
7.2 Οι κουκλοήρωες ως αφηγηματικά εργαλεία
Η χρήση κουκλοηρώων αποτελεί βασικό χαρακτηριστικό της δημιουργικής προσέγγισης του Μοντέλου ΔΑΝΤΕ.
Οι χαρακτήρες προσφέρουν δυνατότητες σύνδεσης με διαφορετικά γνωστικά αντικείμενα.
Ο Ζήσης Συμπολίτης μπορεί να υποστηρίξει δραστηριότητες ψηφιακής ασφάλειας, η κυρία Τζένη δραστηριότητες ακολουθίας ενεργειών και η κυρία Λία δραστηριότητες ταξινόμησης και οργάνωσης αντικειμένων.
Οι συνδέσεις αυτές αποτελούν προοπτικές διδακτικής αξιοποίησης και όχι τεκμηριωμένες μαθησιακές κατακτήσεις της πρώτης συνάντησης.
8. Τα πέντε μαγικά κουβαδάκια που παρέμειναν κρυμμένα
Μέσα στην τσάντα της θείας Μνήμης βρίσκονταν και τα πέντε μαγικά κουβαδάκια.
Ωστόσο, η Αριάδνη επέλεξε να μην τα παρουσιάσει κατά την πρώτη συνάντηση.
Η αποκάλυψή τους προγραμματίζεται να πραγματοποιηθεί σταδιακά σε επόμενες εκπαιδευτικές αποστολές.
Στο Μοντέλο ΔΑΝΤΕ τα κουβαδάκια συνδέονται με διαφορετικές κατηγορίες δεδομένων:
Η αντιστοίχιση αυτή ανήκει στον ευρύτερο διδακτικό σχεδιασμό του Μοντέλου και δεν παρουσιάστηκε στα παιδιά κατά τη συγκεκριμένη συνάντηση.
Η σταδιακή αποκάλυψη των κουβαδακίων επιτρέπει τη διατήρηση της αφηγηματικής συνέχειας και την προοδευτική εισαγωγή εννοιών σχετικών με τους τύπους δεδομένων.
9. Η χωρική οργάνωση ως αφετηρία υπολογιστικής σκέψης
Η τοποθέτηση των κουκλοηρώων στα μαξιλαράκια δημιούργησε μια ενδιαφέρουσα πρακτική κατάσταση.
Τα παιδιά έπρεπε να οργανώσουν τους ήρωες στον διαθέσιμο χώρο, με συγκεκριμένο περιορισμό.
Τα κεφάλια των ηρώων έπρεπε να είναι αντικριστά και τα πόδια τους να μην ακουμπούν στο κεφάλι του διπλανού.
Η δραστηριότητα μπορεί να αναλυθεί ως ένα απλό πρόβλημα χωρικής οργάνωσης με περιορισμούς.
Από τη σκοπιά της υπολογιστικής σκέψης, τέτοιες εμπειρίες μπορούν να αποτελέσουν αφετηρία για μελλοντικές δραστηριότητες επίλυσης προβλημάτων, οργάνωσης βημάτων και ελέγχου συνθηκών.
Ωστόσο, η συγκεκριμένη εφαρμογή πραγματοποιήθηκε ως βιωματικό και συμβολικό παιχνίδι φροντίδας των ηρώων και όχι ως ρητή διδασκαλία αλγορίθμων.
10. Το κουλουράκι κανέλας και ο αποχαιρετισμός των ηρώων
Η γνωριμία με τους κουκλοήρωες ολοκληρώθηκε αφού είχε περάσει περισσότερο από μία ώρα από τη στιγμή που τα παιδιά κάθισαν στα παλιά ξύλινα θρανία.
Σύμφωνα με την παρατήρηση της Αριάδνης, τα παιδιά συμμετείχαν χωρίς να εκφράσουν παράπονα κούρασης.
Τότε ήρθε η ώρα για ένα γευστικό κέρασμα: τα κουλουράκια κανέλας που είχε φέρει η θεία Μνήμη.
Τα παιδιά πήραν από ένα κουλουράκι και άρχισαν να το τρώνε μέσα στην αίθουσα.
Στη συνέχεια, η Αριάδνη τα προσκάλεσε να αποχαιρετήσουν τους κουκλοήρωες με τον αγαπημένο βηματισμό της πάπιας.
Μπήκε πρώτη στο παραμυθένιο τρένο, σήκωσε την παλάμη κάθετα και άρχισε να χαιρετά βασιλικά τους ήρωες.
Τα παιδιά ακολούθησαν σε σειρά, κρατώντας τα μαξιλαράκια τους, ενώ κάποια συνέχιζαν να απολαμβάνουν το κουλουράκι τους.
Κουνώντας τη λεκάνη δεξιά και αριστερά, ακολουθούσαν το ρυθμικό μοτίβο:
«Πα – πα – πα – πάρα – Πα – πα – πα – πάρα –Πα-παμ!»
Κάθε βήμα αντιστοιχούσε σε μια συλλαβή και στο τέλος του μοτίβου τα παιδιά σταματούσαν.
10.1 Ρυθμός, ακολουθία και επανάληψη
Το κινητικό αυτό παιχνίδι προσφέρει ενδιαφέρουσες δυνατότητες σύνδεσης με την αλγοριθμική σκέψη.
Η αντιστοίχιση βήματος και συλλαβής, η επανάληψη του ρυθμικού μοτίβου και η παύση στο τέλος του αποτελούν εμπειρίες που μπορούν να αξιοποιηθούν για την κατανόηση της ακολουθίας και της επανάληψης.
Δεν πρόκειται για προγραμματισμό με τη στενή έννοια, αλλά για μια σωματική και μουσικοκινητική εμπειρία που μπορεί να λειτουργήσει ως προπαρασκευαστικό περιβάλλον για δραστηριότητες αλγοριθμικής σκέψης.
11. Από την ιστορική αίθουσα στην αυλή του Μουσείου
Με ασφάλεια και προσοχή, το τρένο της πάπιας κατέβηκε την πέτρινη σκάλα και έφτασε στην αυλή του Μουσείου.
Τα παιδιά κάθισαν αντικριστά και συνέχισαν να απολαμβάνουν τα κουλουράκια κανέλας.
Όταν ολοκλήρωσαν το κέρασμά τους, η Αριάδνη θέλησε να τα αποχαιρετήσει με έναν προσωπικό, παραμυθένιο τρόπο.
Τους αποκάλυψε τον αγαπημένο της αποχαιρετισμό των ξωτικών: την απαλή επαφή μύτη με μύτη.
Τα παιδιά ανταποκρίθηκαν με αγάπη, συμμετέχοντας σε αυτή την τρυφερή στιγμή.
Ο αποχαιρετισμός αυτός αποτέλεσε μέρος της δημιουργικής δραματοποίησης και της συναισθηματικής διάστασης της συνάντησης.
Οι δραστηριότητες σωματικής επαφής πραγματοποιήθηκαν με σεβασμό στη συναίνεση, στα προσωπικά όρια και στις προτιμήσεις κάθε παιδιού.
12. Ο Κύκλος της Χαράς – Από το «εγώ» στο «εμείς»
Η Αριάδνη δεν ήθελε η γραμμή του παραμυθένιου τρένου να αποτελέσει την τελευταία εικόνα της συνάντησης.
Αποφάσισε να μετατρέψει τη γραμμική διάταξη σε έναν μεγάλο κύκλο.
Κάλεσε τα παιδιά και τις παιδαγωγούς να πιαστούν από τα χέρια και τους δίδαξε το τραγούδι του Κύκλου της Χαράς.
Το τραγούδι αναδεικνύει τη σημασία του χαμόγελου, της φιλίας, της αγάπης, της προσφοράς και της συλλογικότητας.
Οι χαρακτηριστικές λέξεις-αποκρίσεις «ΣΚΟΠΟ», «ΓΕΛΩ», «ΧΑΡΑ», «ΚΑΡΔΙΑ» και στη συνέχεια «ΠΑΙΔΙΑ», «ΓΕΡΑ», «ΕΜΕΙΣ», «ΚΑΝΕΙΣ» δημιούργησαν ένα επαναλαμβανόμενο λεκτικό και ρυθμικό σχήμα.
Από παιδαγωγική σκοπιά, η δραστηριότητα συνδύασε μουσική, κίνηση, ομαδικό συντονισμό και συνεργασία.
Από τη σκοπιά της Διδακτικής της Πληροφορικής, η μεταβολή από τη γραμμική στην κυκλική διάταξη προσφέρει ένα βιωματικό παράδειγμα διαφορετικών τρόπων χωρικής οργάνωσης.
Παράλληλα, οι επαναλαμβανόμενες λεκτικές αποκρίσεις μπορούν να αποτελέσουν αφετηρία για μελλοντικές δραστηριότητες αναγνώρισης μοτίβων.
Η σημαντικότερη, ωστόσο, διάσταση της συγκεκριμένης στιγμής ήταν κοινωνική και συναισθηματική.
Ο κύκλος ολοκληρώθηκε με μια μεγάλη ομαδική αγκαλιά, στην οποία ενώθηκαν η Αριάδνη, τα παιδιά και οι παιδαγωγοί.
13. Το τρενάκι της επιστροφής και το μεγαλύτερο παιδί του Μουσείου
Μετά την ολοκλήρωση του Κύκλου της Χαράς, τα παιδιά σχημάτισαν ξανά ένα τρενάκι και αποχώρησαν μαζί με τις εκπαιδευτικούς τους για το σχολείο τους, το οποίο βρίσκεται δίπλα στο Μουσείο.
Τις στιγμές στην αυλή είχε φωτογραφίσει ο κ. Θεόδωρος Τσιλίκας, παρακολουθώντας με θαυμασμό τη συμμετοχή των παιδιών.
Καθώς οι μικροί επισκέπτες αποχωρούσαν, ο ίδιος πρόσφερε ένα τελευταίο στιγμιότυπο γεμάτο χιούμορ.
Ξάπλωσε στον πάγκο του τραπεζιού πικ νικ της αυλής και προσποιήθηκε ότι κοιμόταν, δείχνοντας με παιχνιδιάρικο τρόπο την κούρασή του από τη γεμάτη δράσεις ημέρα.
Ήταν μια αυθόρμητη στιγμή που ανέδειξε την οικειότητά του με τον χώρο, αλλά και την παιδική διάθεση που εξακολουθεί να τον χαρακτηρίζει.
Άλλωστε, όπως ταιριάζει να λέμε χαμογελώντας, ο κύριος Θοδωρής είναι ίσως «το μεγαλύτερο παιδάκι του Μουσείου».
14. Συνολική διδακτική αποτίμηση της δράσης
Η πρώτη συνάντηση ανέδειξε έναν τρόπο προσέγγισης της Πληροφορικής που δεν ξεκινά από την τεχνική ορολογία ή την οθόνη, αλλά από την ιστορία, τα αντικείμενα, τους χαρακτήρες και την προσωπική εμπειρία.
Στο πλαίσιο του Μοντέλου ΔΑΝΤΕ, η αφήγηση, η προσωποποίηση τεχνολογικών εργαλείων, το παιχνίδι ρόλων και οι βιωματικές αποστολές μπορούν να δημιουργήσουν ένα ενιαίο εκπαιδευτικό περιβάλλον.
Οι βασικοί διδακτικοί άξονες της συγκεκριμένης εφαρμογής συνοψίζονται στον ακόλουθο πίνακα:
Οι παραπάνω άξονες δεν ταυτίζονται όλοι με μετρημένα μαθησιακά αποτελέσματα.
Αποτυπώνουν τις δραστηριότητες που πραγματοποιήθηκαν, τις έννοιες που προσεγγίστηκαν άμεσα και τις δυνατότητες περαιτέρω διδακτικής αξιοποίησης.
Η διάκριση αυτή είναι απαραίτητη για την επιστημονική τεκμηρίωση της εφαρμογής.
15. Η σημασία της μουσειακής εκπαίδευσης και της συνεργασίας
Η συμβολή του Μουσείου Ιστορίας Εκπαίδευσης Αιτωλοακαρνανίας υπήρξε καθοριστική για τον χαρακτήρα της δράσης.
Τα παλιά ξύλινα θρανία, οι σχολικές σάκες, τα ιστορικά βιβλία, τα τετράδια και τα υπόλοιπα εκθέματα δεν λειτούργησαν απλώς ως σκηνικό.
Αποτέλεσαν μέρος της μαθησιακής εμπειρίας.
Ο κ. Θεόδωρος Τσιλίκας, με την εκπαιδευτική του εμπειρία και τη βαθιά γνώση της ιστορίας του σχολείου, συνέδεσε τις δραστηριότητες της Αριάδνης Δάντε με την υλική εκπαιδευτική κληρονομιά.
Η νηπιαγωγός Γεωργία Καπελλάκη, ως Συνοδοιπόρος του Μοντέλου ΔΑΝΤΕ, αποτέλεσε τον σύνδεσμο με τη σχολική πραγματικότητα και τη δυνατότητα συνέχειας των εκπαιδευτικών εμπειριών.
Η συνεργασία αυτή αναδεικνύει ένα τρίπτυχο:
Ερευνητική προσέγγιση – Σχολική εφαρμογή – Μουσειακή εμπειρία.
Η ιστορική μνήμη και η ψηφιακή πληροφορία αποτελούν διαφορετικά πεδία, αλλά μπορούν να συνδεθούν μέσα από κοινές παιδαγωγικές διαδικασίες: την παρατήρηση, την αναζήτηση, την οργάνωση, την αναπαράσταση και την επικοινωνία.
16. Περιορισμοί και προοπτικές συνέχισης
Η συγκεκριμένη δράση αποτελεί εισαγωγική εκπαιδευτική εφαρμογή και η παρούσα περιγραφή βασίζεται στην καταγραφή της εξέλιξης των δραστηριοτήτων.
Η παρατήρηση ότι τα παιδιά παρέμειναν για περισσότερο από μία ώρα στα ιστορικά θρανία χωρίς να εκφράσουν παράπονα κούρασης αποτελεί ένα ενδιαφέρον στοιχείο της συγκεκριμένης συνάντησης.
Δεν μπορεί, ωστόσο, να θεωρηθεί από μόνο του απόδειξη υψηλής συγκέντρωσης, μαθησιακής αποτελεσματικότητας ή βελτίωσης συγκεκριμένων δεξιοτήτων.
Για την εξαγωγή τέτοιων συμπερασμάτων απαιτούνται κατάλληλα ερευνητικά εργαλεία, συστηματική παρατήρηση και αξιολόγηση.
Σε επόμενες εφαρμογές μπορούν να διερευνηθούν η κατανόηση των λειτουργιών τεχνολογικών συσκευών, η αναγνώριση και ταξινόμηση πληροφοριών, η ανάπτυξη δεξιοτήτων ακολουθίας και η σταδιακή εξοικείωση με διαφορετικούς τύπους δεδομένων.
Η συνεργασία με τη νηπιαγωγό Γεωργία Καπελλάκη προσφέρει επίσης δυνατότητες συνέχειας των δραστηριοτήτων στο σχολικό περιβάλλον.
17. Συμπεράσματα – Από τη φαντασία στην ψηφιακή δημιουργία
Η πρώτη συνάντηση της θείας Μνήμης με τα παιδιά στο Μουσείο Ιστορίας Εκπαίδευσης Αιτωλοακαρνανίας αποτέλεσε μια βιωματική εισαγωγή στον αφηγηματικό κόσμο του Μοντέλου ΔΑΝΤΕ.
Τα παιδιά γνώρισαν τεχνολογικά εργαλεία, εξερεύνησαν σχολικά αντικείμενα, ήρθαν σε επαφή με την ιστορία της εκπαίδευσης, υποδέχτηκαν κουκλοήρωες και συμμετείχαν σε κινητικές και μουσικές δραστηριότητες.
Η συνάντηση ανέδειξε τη δυνατότητα δημιουργίας ενός περιβάλλοντος στο οποίο η Πληροφορική προσεγγίζεται μέσα από εμπειρίες κατάλληλες για την προσχολική ηλικία, χωρίς να απομονώνεται από τη δημιουργικότητα, την κοινωνική αλληλεπίδραση και τη συναισθηματική έκφραση.
Η ουσιαστική συμβολή της δράσης βρίσκεται στη δημιουργία ενός κοινού αφηγηματικού και βιωματικού πλαισίου, το οποίο μπορεί να υποστηρίξει τη συνέχεια της εκπαιδευτικής διαδικασίας.
Η συνεργασία της Αριάδνης Δάντε με τη νηπιαγωγό Γεωργία Καπελλάκη και τον ιδρυτή του Μουσείου, Θεόδωρο Τσιλίκα, αναδεικνύει τη σημασία της σύνδεσης εκπαιδευτικής έρευνας, σχολικής πράξης και τοπικής πολιτιστικής κληρονομιάς.
Τα πέντε μαγικά κουβαδάκια της θείας Μνήμης παρέμειναν κρυμμένα, περιμένοντας τις επόμενες εκπαιδευτικές αποστολές.
Και αυτή ίσως είναι η πιο χαρακτηριστική εικόνα της πρώτης συνάντησης: μια ιστορία που ολοκληρώνεται, αφήνοντας ανοιχτή την πόρτα για την επόμενη ανακάλυψη.
Γιατί στο Μοντέλο ΔΑΝΤΕ η φαντασία δεν αποτελεί το αντίθετο της γνώσης. Αποτελεί μια δημιουργική διαδρομή προς αυτήν.
Ευχαριστίες
Θερμές ευχαριστίες στον κ. Θεόδωρο Τσιλίκα, ιδρυτή του Μουσείου Ιστορίας Εκπαίδευσης Αιτωλοακαρνανίας, για τη διαχρονική συνεργασία, τη φιλοξενία, την παρουσίαση των ιστορικών εκθεμάτων, τη φωτογραφική αποτύπωση της συνάντησης και την έμπρακτη υποστήριξη των δράσεων δημιουργικής Διδακτικής της Πληροφορικής.
Ιδιαίτερες ευχαριστίες στη νηπιαγωγό Γεωργία Καπελλάκη, του Νηπιαγωγείου Αγγελοκάστρου και Συνοδοιπόρο του Μοντέλου ΔΑΝΤΕ (Δημιουργικότητα – Αφήγηση – Νέες Τεχνολογίες – Εκπαίδευση), για τη συνεργασία και τη συμβολή της στη σύνδεση της εκπαιδευτικής παρέμβασης με την προσχολική εκπαίδευση.
Ευχαριστίες επίσης στις εκπαιδευτικούς και στα παιδιά του Νηπιαγωγείου Αγγελοκάστρου που συμμετείχαν στη συνάντηση, γεμίζοντας το Μουσείο με δημιουργικότητα, φαντασία, χαμόγελα και χαρά.
Δημιουργός του Μοντέλου ΔΑΝΤΕ:
Ευτυχία Σαμαρτζοπάνου (Αριάδνη Δάντε)
Μοντέλο ΔΑΝΤΕ:
Δημιουργικότητα – Αφήγηση – Νέες Τεχνολογίες – Εκπαίδευση
Κεντρική φιλοσοφία:
Από τη Φαντασία στην Ψηφιακή Δημιουργία
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου